63 kez görüntülendi.

İlk Şeyhülislam: Molla Fenârî

Molla Fenârî Osmanlı Devleti’nin ilk Şeyhülislâmıdır. Aklî ve naklî ilimlerin çoğunda kaleme almış olduğu eserler ile döneminin en büyük âlimi olarak kabul edilmiş, Osmanlı Devleti’nin kuruluş devrinde medreselerde okutulacak eserleri ve fikirleriyle tarihteki yerini almıştır. Fahreddin Râzî’den gelen icâzetnâme geleneğini Osmanlı ilmîyesine taşımakla birlikte, İbnü’l-Arabî geleneğindeki vahdet-i vücûd anlayışını benimseyerek hem ilmî birikimi hem de […]

Secdede Vuslata Eren Hayat: Babanzâde Ahmet Nâim Efendi

Mustafa Zihni Paşa (1850-1929) ve İclâl Hanım’ın (v. 1953) mahdumu, din bilgini, fikir adamı, Dâru’l-Funûn felsefe grubu hocası ve mütercim Babanzâde Ahmet Nâim Efendi babasının görevi sırasında 1873 yılında Bağdat’ta doğmuştur. Bağdat’ta Mekteb-i İbtidaî ve Rüştiyesini bitirdikten sonra İstanbul’a geldi. Burada Galatasaray Sultanisi (1891) ve Mülkiye Mektebi’nden yüksek bir dereceyi ifade eden “aliyyülâlâ” derecesiyle 1894 […]

Bir Münekkit Âlim: İmam Birgivî

Medreselerde okutulan meşhur nahiv kitaplarıyla ve zamanındaki bazı olayları eleştirmesi ile bilinen bu alimin asıl adı Takıyyüddin Mehmet olup 929/1523 tarihinde Balıkesir’deki bir köyde dünyaya gelmiştir. Babası Pir Ali Bey ilmi ve takvası ile tanınan bir alimdi. Kendisi de ilk eğitimini ondan aldı. Daha sonra İstanbul’a gidip Küçük Şemseddin Efendi, Ahizade Mehmet Muhiddin Efendi ve […]

Örnek Bir Müslüman: Muhammed Hamîdullah

İlahiyat lisans yıllarında öğrencilerin elinin altında her daim bulunan, siyer dersinin başucu kitaplarından birisidir İslâm Peygamberi adlı eser.  Bu kitap sayesinde benim de kendisini tanıdığım Muhammed Hamîdullah, çok yönlü, hayatını ilme adamış, zaman zayiatı yapmaktan korkan ve Allah’ın kendisine bahşettiği nimetleri O’nun rızası doğrultusunda kullanmayı kendine düstur edinmiş bir âlim olmasıyla Müslümanlar için bir örneklik […]

Portre | Muallim, Şair, Yazar, Hatip: Abdullah Mahir İz

”Kıl beşi, tut kardeşi, ye helal aşı, yap doğru her işi, bil sorumlu her kişi, ol hayırlı eşi, kurtar başı.”  Abdullah Mahir İz “marmarailahiyat.com” yazı davetini görüp yazı yazmaya karar kılınca dimağımdan pek çok kıymetli şahsiyet geçti. Hangisi olmalı derken hafızamda yakın tarihte hayatını dinleyip etkilendiğim, bizim fakültemizde hocalık yapmış ve bununla kalmayıp fakültemizin caddesine […]

Kelâm’da Tümdengelimsel Bir Metod: “İstidlâl bi’ş-Şâhid ale’l-Gâîb”

Mu’tezile kelâmcıları tarafından geliştirilen ve daha sonraki süreçte hem Eş’arî hem de Mâturîdî kelâmında bilgi edinme yöntemi olarak kullanılan Kıyâsü’l-gāib ale’ş-şâhid, “bilinmeyen veya duyuların ötesinde bulunan bir şeyin bilinen yahut duyularla algılanan bir şeye kıyas edilmesi” şeklinde tanımlanmaktadır.[1] Bu çalışmada söz konusu metodun kelâm ilminde hangi alanlarda kullanıldığı, kullanımı esnasında gözetilmesi gereken hususiyetlerin neler olduğu […]

İslam Tarihi Kaynakları

* Bu yazı Ramazan Şeşen’in Müslümanlarda Tarih-Coğrafya Yazıcılığı isimli eserinden özetle hazırlanmıştır. Tarih; İbnü’n-Nedîm’in Kitâbü’l-Fihrist’i, Ca’fer et-Tûsî’nin Fihristü Kütübi’ş-Ş’ia’sı, Taşköprizâde’nin Miftâhu’s-saâde’si ve Kâtip Çelebi’nin Keşfü’z-zunûn’unda müstakil bir ilim olarak ifade edilmiştir. Ancak bu eserler diğer ilimleri de kapsayan genel bir mahiyet taşımaktadır. Bu anlamda Muhyiddin el-Kâfiyeci’nin el-Muhtasar fi ilmi’t-târîh’i, Sehâvî’nin Kitâbu’l-İ‘lân bit’t-tevbîh li men zenne’t-târih’i ve […]

Tanrı’nın Kuraltanımaz Kulları

Zühtten Marjinal Kulluğun Doğuşuna: Melâmet & Kalenderîye, Haydâriye İslam’ın ilk iki asrındaki zühd hareketleri kemâle erip tasavvuf artık ciddi manada zuhûr ettiğinde başlıca iki ekol ön plana çıktı.* Bunlardan ilki daha çok tevhid ve marifet gibi konuları işleyen ve zühd döneminin havf odaklı dindarlık anlayışını daha yeni yeni recâ ile dengelemeye çalışan Bağdat ekolü iken; […]

“Mahmud Derviş / Rahmet Kurşunu” | Arapça Metin Tercümeleri 15

أغار من الحصان  فإذا انكسرتْ ساقُه وأحسَّ بإهانَةِ العَجزِ عن الكَرِّ والفَرِّ في الرِيح .عَالجُوهُ بِرصاصةِ الرَّحمة  ,وأنا إذا انكسرَ شيءٌ فيّ  ,جسديٌّ أو معنويّ  ,أُوصِي بِالبحْثِ عن قاتلٍ ماهر  .حتى لو كان من أعدائي .سأدْفَعُ له أجرةً وثمنَ الرصاصة .سأقبِّل يدَه والمُسدَّس  ,وإذا كنتُ قادراً على الكتابة , مدحتُه بقصيدةٍ عَصْمَاء  !يختارُ هو وَزْنَها والقافيَة […]

Bilgi, Bilim ve Varlık: Taşköprülüzâde

İLEM Yayınları’ndan çıkan ve toplam 15 makaleden müteşekkil olan Taşköprülüzâde’de Bilgi, Bilim ve Varlık kitabı, 2016 senesinde İstanbul’da düzenlenen “Uluslararası Taşköprülüzâde Sempozyumu” ile “Taşköprülüzâde Projesi” neticesi ve kapsamında sempozyumda sunulan tebliğlerin genişletilmesi ve yeni makalelerin eklenmesiyle ortaya çıkmıştır. Editörlüğünü Medeniyet Üniversitesi Felsefe Bölümü hocalarından İhsan Fazlıoğlu ve İbrahim Halil Üçer’in üstlendiği Taşköprülüzâde’de Bilgi, Bilim ve […]

Özgür Olmayan Bir “Ben” Tasavvurundan Özgür “Ben”in İnşasına

Belirli bir varlık sahnesine gözlerini açan bir varlık olduğum için aslında “ben” diye işaret ettiğim kişi geçmiş yaşantımın toplamından ibaret. Beni inşa eden bir sürecin, zorunlu bir sonucuyum da denilebilir. Tabii bu “geçmiş yaşantı”dan kastın doğumumla sınırlı bir geçmiş olmadığını belirtmekte fayda var. Buradaki “geçmiş yaşantı”dan kasıt, ilk insandan şu ana dek süregelen bir sürecin […]

Harikulade Yolculuklar

Yol, insanın rahatını kaçırır. Hedefin varlığını gerektirir. İçsel bir düşünce hâsıl eder. Aklın daha dinç olmasını sağlar. Yani bir insan için yolculuğun hem ruhî hem bedenî tarafı vardır. Bu çift taraflılığın yalnızca 21. yüzyılda yaşayan bizler için olduğunu düşünmeyin. Aksi takdirde bir yanılgıya kapılmış olursunuz. Yolculuk dediğimiz mefhumun bu durumu, insanlığın ortak bir özelliğidir. Hatta […]

Bir Metaetik Tartışma Örneği Olarak Vücûh Teorisi

İslam düşünce geleneğinde bir metaetik tartışma olarak “ahlakın kaynağı nedir?” sorusu farklı temellendirmelere tanıklık etmiştir. Kelam geleneği göz önüne alındığında iyilik ve kötülük bilgisinin kaynağına dair tartışmalarda iki genel tavır sergilenir. Bu iki genel tavra geçmeden önce iyi ve kötünün bu tartışmalarda hangi anlamda kullanıldığına değinmek gereklidir. İyi ve kötü birden fazla anlama tekabül eder. […]

Bu Neden Bir Pipo Değildir?

Her şey Platon’un o meşhur Kratylos diyaloğunu kaleme almasıyla başlamadı elbette ya da Magritte’in imgelerin ihanetini fark edişinden sonra başlamadı. Daha önce de tartışılan bir şeydi “adlar”. Platon’dan Magritte’e kadar çok farklı şekillerde tartışılmıştı. İnsanın asırlardır tartıştığı “adlar” nasıl bir sorunu teşkil etmektedir? Belki kutsal metinlerin bu konuda bize söyleyeceği şeyler vardır. Öncelikle “adlar sorunu”nu […]

Arz Yöntemi Özelinde Hanefî Hadis Anlayışının Teşekkülü | Kitap İnceleme

Arz Yöntemi Özelinde Hanefî Hadis Anlayışının Teşekkülü Mehmet Özşenel, İFAV Yayınları, İstanbul, 2018, 120 s. Dinin temel iki kaynağından biri Peygamberimizin sünnetidir. Sünnet ise esas itibariyle bize hadisler, yani gerek şifâhi gerekse yazılı olarak nesilden nesile intikal eden haberler vasıtasıyla ulaşmıştır. Dolayısıyla bu haberlerin hangisinin doğru ve orijinal (sahih), hangisinin yanlış ya da sahte (uydurma) […]

“Vedâ-ı Ramazân”

Vedâ-ı Ramazan[1]  [2]”شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَاتٍ مِّنَ الْهُدَى وَالْفُرْقَانِ” Ey şehr-i güzîn-i mağfiret encâm! [Ey sonu mağfiret olan şehr-i güzîn] Kur’ân-ı mübîn-i ilâhî senin şanını tebcil ve takdis ediyor. Ümmetinin saadet-i dünyeviyye ve uhreviyyesinin kefil-i mübecceli ve süferâ-i ilâhiyyenin en şanlı, en şeref-âveri bulunan kâfile-sâlâr-ı enbiya  [nebiler kafilesinin önderi] (s.a.v.) […]

“Geçen Ramazan Cami-i Şerifte”

Geçen Ramazan Cami-i Şerifte[1] Öğleden sonra yarın camie birlik gidelim Minberin semt-i yesârında muhabbet edelim Bir gün evvel iki bey böylece vermişti karâr Ettiler her ikisi verdiği sözde ısrâr Gitti ferdâsı [ertesi] günü mevki-i maʿlûma biri Hâneden çıktı o niyetle refîk diğeri Beyazıt’a müteveccih gidiyorken meşgûl Buldu kalbinde diğer bir emel taze husûl Koska’da var […]

Ermeni Kilisesi | Kitap İnceleme

Hratch Tchilingirian, Ermeni Kilisesi (İstanbul: Aras Yayıncılık, 2019) Hratch Tchilingirian, Birleşik Krallık merkezli bir bilim adamı, sosyolog ve aktivisttir. Şu anda Oxford Üniversitesi Oriental Studies Fakültesi’nde öğretim üyesidir. Ortadoğu ve Ermeni Araştırmaları alanında uzmanlaşmıştır. Özellikle kültürel kimlik politikaları, anavatan- diaspora ilişkileri, din sosyolojisi ve Ortadoğu ve Avrasya’daki etnik gruplar arası çatışmalar üzerine yoğunlaşmaktadır. Çok sayıda […]

Bir Kitapçı Çırağının Olağanüstü Hikayesi | Kitap İnceleme

Bir Kitapçı Çırağının Olağanüstü Hikâyesi: “Bu Seyahat Biz Doğunun Çocuklarının İçinden Geçer” Yıllar önce henüz lise yıllarındayken yazar bir öğretmenim vardı, kitabının adı “Herkes İçin Tarih” idi “ben de herkes kümesine dâhilim, bana da diyecek şeyleri vardır bu kitabın” diyerek adeta bana yazılmış gibi okumuş hususen benim için kaleme alınmış gibi hissetmiştim. O günlerden yıllar […]

Bizim Ramazanlar – II (Ispartalı Hakkı)

*Ramazan vesilesiyle Burhan Başarslan ve Mustafa Taş, Ispartalı Hakkı’nın 1917/1335’te İslâm Mecmuası’nda yayımlanan “Bizim Ramazan” başlıklı yazısını latinize ettiler.   Teravihten sonra ta sahurlara kadar münacat gibi, naat gibi, tesbih ve temcit gibi dini nağmeler, ezgiler okurlar. İş konuşurlar. Laf atarlar. Odalarda böyle olduğu gibi minarelerde de “Ya zel-celali vel-ceberut leke el-alail, ya zel-kemali vel-melekut […]