6.870 kez görüntülendi.

Fıkıh Literatürü

USUL

FUKAHA METODU

el-Kerhî (340) 

Kerh / Irak


Hanefî mezhebinin sistemleştirilmesinde önemli katkıları bulunan, Irak Hanefîliği çizgisinin önde gelen temsilcisi, usulcü, fakih.


er-Risâle / el-Usûl

Ebû Hanîfe, Ebû Yûsuf ve Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî gibi ilk Hanefî imamlarının görüşlerinin dayandığı genel ilke ve kuralları tesbite yönelik hacmi küçük, kıymeti büyük bir risâledir.

Cessas (370)

Re’y / İran


Hanefî fakihi ve müfessir.

Mesleğinden dolayı (kireççilik) Cessas diye anılır. Kerhî’nin talebesidir.


Fusûl fi’l-Usûl

Fukaha Metodu

En eski usûl-i fıkıh kitaplarındandır. Ahkâmü’l-Kurʾân’a mukaddime olarak yazılan eserde usûl-i fıkıh konularının tamamına yer verilmiştir.

Debûsi (430)

Debûsiye / Semerkand

Hilâf ilminin kurucusu kabul edilen Hanefî fakihi. Ebü’l-Usr el-Pezdevî ve Şemsüleimme es-Serahsî ile birlikte Hanefî fıkıh usulünün üç kurucusundan biri. Lakabı: “Kadı Zeyd” 

“el-kudâtü’s-seb‘a”dan.


Takvîmu-l-Edille

Fukaha Metodu 

(Cessâs’tan sonra bu metotta yazılmış en önemli eser)

Pezdevî ve Serahsî başta olmak üzere bütün Hanefî usulcülerinin temel kaynağıdır. Dilinin sadeliği, sisteminin mükemmelliği ve mukayeseli metotla kaleme alınmış olması en önemli özelliklerindendir.

Fahru’l-İslâm Ebû’l-Usr Pezdevi (482)

Pezde (Buhara yakınları)


Hanefî fakihi ve Hanefî fıkıh usulü müellifi.

Uslûbu zor olduğundan Ebu’l-Usr (kardeşi Yusr) diye biliniyor. 


Kenzu’l-Vusul ila Marifeti’l-Usul

Fukaha Metodu

Fukaha metoduyla yazılan fıkıh usulü edebiyatının nihaî ve olgun düzeyini temsil eden bir klasiktir. Sistematiği çok kuvvetlidir, 4 sayısı etrafında örülmüştür (tüm başlıklar ve alt başlıklar 4’er tanedir).

Şemsuleimme Serahsî (483)

Serahs / Türkmenistanİran Sınırı

İbn Kemâl: Hassâf, Tahâvî, Kerhî ve Halvânî ile birlikte üçüncü sıradaki müctehidler tabakası. (Ebu Hanife, Şeybani’den hemen sonra)


Usûlu’s-Serahsî

Fukaha Metodu 

el-Mebsûṭ’u yazdığı sırada kendisine rehberlik eden teorik hukuk esaslarını ve yöntemlerini derli toplu biçimde ortaya koymak üzere telif etmiştir.

Ebu’l-Berekat Nesefî (710)

Nesef / Maveraünnehir


Hanefî mezhebinin klasik sonrası döneminde çok etkili olan bir âlim.


Menâru’l-Envar

Fukaha Metodu

Nesefî, Hanefî fıkıh usulü tarihinde üzerinde en fazla çalışma yapılan bu metni Pezdevî ile Serahsî’nin eserinden özetlediğini ve tertibinde Pezdevî’nin tarzına bağlı kaldığını belirtir.

Cessâs’ın Şerḥu Muḫtaṣari’ṭ-Ṭaḥâvî adlı eserinin ikinci cildinin ilk ve son sayfaları (TSMK, III. Ahmed, nr. 1076)

MÜTEKELLİMİN METODU

Gazzâlî’nin türbesi – Tûs / İran

Şâfiî (204)

Gazze / Mekke / Bağdat / Mısır


Risâle

Mütekellimin Metodu

Şâfiî’nin cedîd dönemi fıkıh düşüncesini en ayrıntılı biçimde yansıtan ve mezhebin ana kaynağını oluşturan eser.

Bâkıllânî (403)

Basra / Bağdat


Ünlü Eş‘arî kelâmcısı ve Mâlikî fakihi.


et-Takrîb ve’l-İrşâd

Mütekellimin Metodu

Eserin günümüze ulaşıp ulaşmadığı bilinmemektedir.

Kâdî Abdulcebbar (415)

Hemedân / İran


Basra Mu‘tezilesi’nin ünlü kelâmcısı ve Şâfiî fakihi.


el-‘Umed

Mütekellimin Metodu

Eserin günümüze ulaşıp ulaşmadığı bilinmemektedir.

Ebu’l-Hüseyn el-Basrî (436)

Basra / Bağdat


Mu‘tezile kelâmcısı ve fıkıh âlimi.


el-Mu’temed

Mütekellimin Metodu

Mütekellimîn metoduna göre yazılmış usûl-i fıkıh kitaplarının ilk ve en önemli örneklerinden biridir.

İmâmu’l-Harameyn Cüveynî (478)

Nişabur


Eş‘arî kelâmcısı ve Şâfiî fakihi.


el-Burhan fî Usûli’l-Fıkh

Gazâlî (505)

Tûs (Meşhed) / Horasan


Eş‘arî kelâmcısı, Şâfiî fakihi, mutasavvıf, filozoflara yönelttiği eleştirilerle tanınan İslâm düşünürü. Gazâle köyüne nisbetle Gazâlî, babasının mesleğine nisbetle (yün eğiriciliği) Gazzâlî.


el-Mustasfâ

Mütekellimin Metodu

Hayatının sonuna doğru yazdığı eseridir. Kelam ve dil tartışmalarına ağırlık vermeden yazılmıştır. Her konunun en çok ilgili olduğu başlık altında incelenmesine özen gösterilmiştir. Fıkıh usulü konularını özellikle Ehl-i sünnet zâviyesinden ve başta Mu‘tezile olmak üzere diğer ekollerle karşılaştırmalı olarak en ince ayrıntılarına kadar tartışmış, tenkit ve tekliflerini ortaya koymuştur. Bu yönüyle bir bakıma daha önceki anlayışların tartışıldığı ve irdelendiği bir eser hüviyeti taşımaktadır.

Fahrettin Râzî (606)

Re’y / İran


Kelâm, felsefe, tefsir ve usûl-i fıkıh alanlarına dair çalışmalarıyla tanınan Eş‘arî âlimi.


el-Mahsûl

Mütekellimin Metodu

Gazzâlî’nin el-Müstaṣfâ’sı, Cüveynî’nin el-Burhân’ı, Kādî Abdülcebbâr’ın el-ʿAhd’i ve Ebü’l-Hüseyin el-Basrî’nin el-Muʿtemed’ine dayanan bir ihtisar kabul edilir.

Seyfeddin Âmidî (631)

Âmid (Diyarbakır)


Özellikle cedel ilminde tanınmış Hanefî fıkıh âlimi.


el-İhkâm

Mütekellimin Metodu

Mütekellimîn metoduna göre yazılmış en önemli fıkıh usulü kitaplarından biri olup Kādî Abdülcebbâr’ın el-ʿUmed, Cüveynî’nin el-Burhân, Ebü’l-Hüseyin el-Basrî’nin el-Muʿtemed ve Gazzâlî’nin el-Müstasfâ adlı eserlerinin mükemmel bir hulâsası mahiyetindedir.

Cüveynî’nin et-Telḫîṣ adlı eserinin ictihadla ilgili bölümünün yer aldığı nüshanın ilk iki sayfası (TSMK, III. Ahmed, nr. 1237/2)

MEMZUC METOT

Sadru’ş-Şerîa (747)

Buhara


Hanefî fakihi ve kelam alimi.


Tenkîhu’l-Usûl

Memzuc Metot

Fahrülislâm el-Pezdevî’nin Kenzü’l-vüṣûl adlı eseri esas alınarak hazırlanan kitapta Fahreddin er-Râzî’nin el-Maḥṣûl’ü ile İbnü’l-Hâcib’in el-Muḫtaṣar’ındaki konuların özeti verilmiş ve bir bakıma Hanefî ve mütekellimîn metotları mezcedilmiştir. Kendisinden sonraki usul düşüncesini derinden etkileyen bu çalışma medreselerin temel kitapları arasında yer almıştır. 


Şerhi: 

Sadruşşeria: Tavzîh fî halli gavâmizi’t-Tenkih 

Hâşiye:

Sa’dettîn et-Taftazânî: el-Telvîh ilâ keşf-i Hakâiki’t-Tenkîh (en önemlisi)

Şâtıbî (790)

Endülüs


Endülüslü Mâlikî fakihi, dil alimi.


Muvafakat

Memzuc Metot

Muhtevası ve sistematiği itibariyle klasik fıkıh usulü eserlerinden farklı olan el-Muvâfaḳāt, makāsıd kavramı çerçevesinde fıkıh usulü sahasının yorumlanması ve işlenmesi çabasını temsil etmektedir. Makāsıdın bu şekilde kullanılmasının bir yenilik iddiası taşıdığının farkında olan ve şer‘î hükümlerde kesinliği temin edecek delili tümevarım yönteminde arayan Şâtıbî, bu çabasıyla İslâmî ilimleri yeniden inşâ etmeyi değil kendisine kadar gelen birikimi yeniden ve bütüncül bir bakış açısıyla yorumlamayı hedeflemiştir.

Molla Fenârî (834)

Bursa / Kahire / Amasya


Osmanlı alimi.


Fusûlu’l-Bedâî

Memzuc Metot

Fahrettin Razi sonrası düşüncesinin temel özelliklerini taşır. Küllî kaideleri tesbit ederek bundan cüz’î kuralları çıkarmak bu düşüncenin en önemli unsurlarındandır. Metafizik yaklaşım.

Molla Hüsrev (885)

Varsaklar (AmasyaTokatSivas)


Osmanlı âlimi ve müftüsü.


Mirkâtu’l-Vusûl

Memzuc Metot

Anlaşılmasında güçlükler ortaya çıkınca eserini Mirʾâtü’l-uṣûl fî şerḥi Mirḳāti’l-vüṣûl ismiyle şerhetmiştir. Daha ziyade aklî delillere yer verilmiştir.

İbnu’l-Hümâm (861)

İskenderiye / Sivas


Hanefî fakihi, usul ve kelâm âlimi.


et-Tahrîr fi İlmi’l-Usûl

Memzuc Metot

Fukaha ve mütekellimîn metotları birleştirilmek suretiyle kaleme alınan fıkıh usulüne dair muhtasar bir eserdir.

Molla Hüsrev’in mezar taşı

FURU’

HANEFİ MEZHEBİ

İmam Muhammed eş-Şeybânî (189)

Kûfe / Bağdat

Ebû Hanîfe’nin önde gelen talebesi, eserleriyle Hanefî mezhebinin görüşlerini kayıt altına alan müctehid.

Zâhiru’r-Rivaye

1. el-Asl (el-Mebsûd)

2. el-Câmiu’s-Sağîr 

3. el-Câmiu’l-Kebîr

4. ez-Ziyâdât

5. es-Siyeru’s-Sağîr

6. es-Siyeru’l-Kebîr

Nâdiru’r-Rivâye

1. Keysâniyyât

2. el-Hucce alâ ehl-i Medine

3. Kitâbu’l-Âsâr

4. Cürcâniyyât

5. Hârûniyyât

6. Rakkiyyât

7. Ziyâdâtu’z-Ziyâdât

Zâhiru’r-Rivaye

el-Asl (el-Mebsûd): Şeybânî’nin Bağdat’a taşınmadan önce Kûfe’de iken imlâ ettiği bu eser birçok öğrencisi tarafından rivayet edilmiştir. özellikle zâhirü’r-rivâye olanların temelini oluşturan, bazı yerlerinde soru-cevap üslûbu kullanılan eserin tamamına yakın kısmını içeren nüshaları günümüze ulaşmıştır.

el-Câmiu’s-Sağîr: Ebû Yûsuf’un kendisinden öğrendiği Ebû Hanîfe’ye ait görüşleri ihtiva eden bir eser yazmasını istemesi üzerine kaleme alınmıştır. Hemen hiç delil belirtilmemiştir.

el-Câmiu’l-Kebîr: el-Camiu’s-Sağir’den sonra telif etmiştir. Rivayet üslûbuna başvurmaksızın doğrudan meseleleri ele almıştır. Dil becerisini göstermiştir.

ez-Ziyâdât: Ziyadâtu’z-Ziyâdât şerhlerindeki ortak ifadeler ayrıştırılarak esas metin çıkarılmıştır (Ebu’l-Vefâ el-Efgânî)

es-Siyeru’s-Sağîr: Devletler Hukuku

es-Siyeru’l-Kebîr: En son telifidir. Devletler hukuku alanında yazılan ilk kapsamlı eser olup fıkhî tahliller bakımından el-Aṣl’dan daha ileri düzeydedir. Aslı günümüze ulaşmayan bu eser Serahsî’nin farklı baskıları bulunan Şerḥu’s-Siyeri’l-kebîr’i içinde yer almaktadır.

Nâdiru’r-Rivaye

1. Keysâniyyât: Emâlî türü

2. el-Hucce alâ ehl-i Medine: Önce Ebû Hanîfe’nin ve Medine ehlinin görüşleri aktarılır, ardından iki tarafın delilleri ve gerekçeleri açıklanarak değerlendirilir. Bu açıdan hilaf esirlerinin ilk örneklerindendir. 

3. Kitâbu’l-Âsâr: Ebû Hanîfe’den duyduğu hadis ve rivayetleri bu kitapta kendi eklediği rivayet ve yorumlarla birlikte tasnif etmiştir.

4. Cürcâniyyât: 

5. Hârûniyyât

6. Rakkiyyât

7. Ziyâdâtu’z-Ziyâdât

Tahavî (321)

Tahâ / Mısır

Hanefî fakihi ve muhaddis.

el-Muhtasâr

Hanefi fıkhının ilk muhtasarı sayılır. و به نأخذ ifadesiyle Ebu Hanife, Ebu Yusuf, Şeybanive Züfer görüşlerinden birini tercih eder.

Cessâs, Şemsüleimme es-Serahsî, Ebû Nasr Ahmed b. Mansûr et-Taberî es-Semerkandî , Hüseyin b. Ali es-Saymerî, Ebû Nasr Ahmed b. Muhammed el-Akta‘ el-Bağdâdî, Ali b. Muhammed el-İsbîcâbî, Ebü’l-Meâlî Bahâeddin Muhammed b. Ahmed el-İsbîcâbî el-Mergīnânî ve İbn Kutluboğa tarafından şerh edilmiştir.

Hâkim eş-Şehîd Mervezî (334)

Merv


Sâmânîler zamanında vezirlik yapan Hanefî fakihi.


el-Kâfî

Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî’ye ait “zâhirü’r-rivâye” diye bilinen kitapları bir araya getirdiği eseri.

Şerhi: Serahsî, el-Mebsûd

Alaeddin Semerkandî (587)

Semerkand / Buhara


Tuhfetu’l-Fukaha

Hanefî literatüründe metodu, sistematiği ve kolay anlaşılır olması ile tanınan önemli bir fürû-i fıkıh kitabıdır. Kudûrî’nin el-Muḫtaṣar’ına dayanan eser anılan metnin işlemediği konuları işlemek, delillerini göstermek ve bunları sistemli biçimde açıklamak amacıyla kaleme alınmıştır.

Kudûrî (428)

Bağdat


Müçtehid, Hanefî alimi.


el-Muhtasâr

Abbasi Halifesi Kâdir Billah’ın Şiî Fatımîler ve Büveyhîler karşısında Sünnîliği hakim kılmak için 4 mezhepten birer muhtasar yazmasını istemiştir. Kudûrî de bu amaca hizmet etmek üzere el-Muhtasar’ı telif etmiştir.   

Şerhleri:

1. Haddâdî, Cevheretu’n-Neyyire

2. Meydânî, el-Lübâb

Kâsânî (587)

Kâsân / Fergana / Maveraünnehir


Bedâiu’s-Sanaî

Bu eseriyle Melîku’l-Ulemâ lakabını kazanmıştır.  Eser, Alâeddin es-Semerkandî’nin Kudûrî’nin el-Muḫtaṣar’ına dayanan Tuḥfetü’l-fuḳahâʾ adlı kitabının şerhi olarak kaleme alınmakla beraber klasik anlamda bir şerh olmayıp yepyeni bir sistemle yazılmıştır.

Merğinânî (593)

Merginân / Fergana / Maveraünnehir


Bidâyetu’l-Mübtedi

Şeybânî’nin el-Câmiʿu’ṣ-ṣaġīr’i ile Kudûrî’nin el-Muḫtaṣar’ında mevcut meselelerin bir araya getirildiği eseridir.

Şerhleri: 

1. Merginânî, Hidâye

2. Bâbertî (786), İnâye

4. İbn Hümmâm (861), Fethu’l-Kadîr

Mevsılî (683)

Musul


Muhtâr

Ebû Hanîfe’nin fıkhını derlemesi yönündeki istek üzerine gençlik yıllarında mübtedîler için hazırladığı bu eser Hanefî mezhebinin “mütûn-i erbaa” olarak bilinen dört temel metninden biridir. Ebû Yûsuf, İmam Muhammed ve İmam Şâfiî’nin muhalefetlerinin rumuzlarla gösterildiği kitap Ebû Hanîfe’nin görüşleri esas alınarak kaleme alınmıştır.

Şerhi: Mevsılî, İhtiyâr (ayrıntılandırması talebi üzerine…)

Muzafferuddin İbnu’s-Sâatî (694)

Bağdat


(Babası saatçidir.)


Mecmeu’l-Bahreyn

Hanefî fıkıh literatüründe Mevsılî’nin el-Muḫtâr, Ebü’l-Berekât en-Nesefî’nin Kenzü’d-deḳāʾiḳ ve Tâcüşşerîa’nın Viḳāyetü’r-rivâye’siyle birlikte “mütûn-i erbaa” diye anılan dört temel kitaptan biri olup Kudûrî’nin el-Muḫtaṣar’ı ile Ebû Hafs en-Nesefî’nin el-Manẓûmetü’n-Nesefiyye adlı eserinin bir araya getirilmesiyle telif edilmiştir.

Ebu’l-Berakât en-Nesefî (710)

Nesef / Maveraünnehir


Hanefî mezhebinin klasik sonrası döneminde çok etkili olan bir âlim.


Kenzu’d-Dekâik

Hanefî doktrininin temel metinlerinden biri olup el-Vâfî’nin özetidir.

Şerh:

1. Osman b. Ali ez-Zeylâî, Tebyînu’l-Hakaik

2. İbn Nüceym, Bahru’r-Râik

3. Aynî (855), Remzu’l-Hakaik

Burhânu’ş-Şerîa / Sadruşşeria el-evvel (730)

Buhara


(Dede)


Vikâyetu’r-Rivâye

Tâcüşşerîa’nın oğlu Mes‘ûd b. Ömer, Burhânüşşerîa’nın kızıyla evlenmiş ve bu evlilikten el-Viḳāye’nin kendisi için telif edildiği Sadrüşşerîa es-Sânî Ubeydullah b. Mes‘ûd dünyaya gelmiştir. Dede Burhânüşşerîa el-Viḳāye’nin mukaddimesinde, torunu Sadrüşşerîa’nın temel eğitimi için ezberlediği metinlerin yanında fıkıhta da bir metin ezberlemesini arzuladığını, fakat kendisini tatmin edecek bir metin bulamadığından bu eseri kaleme aldığını söylemiştir. Mut’un-u Selâse‘den (Kudûrî, Kenz, Umde) biridir.

Sadru’ş-Şerîa es-sani (747)

Buhara


(Torun)

Hanefî fakihi ve kelam alimi.


Nukâye

Dedesi Burhânüşşerîa Mahmûd’un kendisi için kaleme aldığı ve Hanefî mezhebinde dört muteber fıkıh metninden biri kabul edilen Viḳāyetü’r-rivâye’nin en meşhur şerhidir. Medreselerde okutulan temel eserlerden birisi.

Molla Hüsrev (885)

Varsaklar (AmasyaTokatSivas)


Osmanlı âlimi ve müftüsü.


Durreru’l-Hükkam

Gurrer Şerhi

Haşiye: Ahmed b. Muhammed et-Tahavî, Haşiye ala’d-Dürri’l-Muhtâr

İbrahim el-Halebî (956)

Halep


Osmanlı alimi, fakih.


Mülteka’l-Ebhur

17.000’den fazla fıkhî meseleyi ihtiva eder. Osmanlı medreselerinde ders kitabı olarak okutulmuş, aynı zamanda kadıların ve müftülerin başvuru kaynaklarından birini teşkil etmiştir. Molla Hüsrev’in Dürerü’l-ḥükkâm’ı ile birlikte Osmanlı Devleti’nin yarı resmî hukuk külliyatı niteliğini taşıyan eser birçok defa basılmıştır.

Şerhi: Damad Efendi Mecmeu’l-Ebhur

İbn Âbidîn (1252)

Dımaşk


Son dönem Hanefî fakihlerinin önde gelenlerinden.


Reddu’l-Muhtâr

Timurtaşî’nin (ö. 1004/1596) Hanefî fıkhına dair Tenvîrü’l-ebṣâr adlı eserine Alâeddin el-Haskefî’nin ed-Dürrü’l-muḫtâr adıyla yaptığı şerhin hâşiyesidir. İbn Âbidîn, bir şerh olmasına rağmen oldukça veciz bir üslûpla kaleme alınan ed-Dürrü’l-muḫtâr’ın ibarelerini açıklarken sahih, mutemet, zayıf ve tenkit edilen görüşlere işaret etmiş, hükümlerin delillerini incelemiş, daha önce açıklığa kavuşturulamayan bazı meseleleri çözmeye çalışmıştır. Bu arada başvurduğu eserlerdeki yanlışları da düzeltmiştir. Eserin telifinde hemen bütün Hanefî kaynaklarından faydalanan İbn Âbidîn diğer mezheplerin temel kaynaklarına da müracaat etmiştir.

Heyet (1664-1672)

Hindistan


Âlemgîriyye / Fetavâ-i Hindiyye

Sultan Evrengzîb Âlemgîr’in (1707) emriyle telif edilmiştir. 

Eser, Burhânpûrlu Şeyh Nizâm (ö. 1090/1679) başkanlığında onar kişilik birer ekiple çalışan dört yardımcıdan meydana gelen âlimler heyetinin ortak çalışmasıyla kaleme alınmıştır.

Ömer Nasûhi Bilmen (1883)

Erzurum


Türkiye Cumhuriyeti’nin beşinci Diyanet İşleri başkanı, fıkıh ve tefsir âlimi.


Hukûk-u İslâmiyye ve Islahât-ı Fıkhiyye Kâmusu

Mezhepler arası mukayeseli sistematik bir İslâm hukuku kitabı olup Latin harflerinin kabulünden sonra Türkiye’de İslâm hukuku sahasında kaleme alınmış ilk ve en muhtevalı eserdir.

Ömer Nasuhi Bilmen

ŞAFİÎ MEZHEBİ

Şâfiî (204)

Gazze / Mekke / Bağdat / Mısır


el-Üm

el-İmlâ

el-Üm: Şâfiî’nin cedîd dönemi fıkıh düşüncesini en ayrıntılı biçimde yansıtan ve mezhebin ana kaynağını oluşturan bu eseri Rebî‘ b. Süleyman ile Za‘ferânî küçük farklılıklarla ayrı ayrı rivayet etmişlerdir.

el-İmlâ: Şâfiî’nin bizzat yazmayıp öğrencilerine dikte ederek oluşturduğu kitaplara el-İmlâ veya çoğul şekliyle el-Emâlî denir. Bu isimle müstakil bir eser günümüze intikal etmemişse de Şâfiî fürû literatürü ile tarih ve tabakat kitaplarında mezhep imamına bu isimlerde eserler atfedilmiştir.

Müzenî (264)

Mısır


İmam Şâfiî’nin önde gelen talebesi, müçtehid


el-Muhtasâr

el-Üm ile birlikte mezhsebin ana kaynaklarını oluşturur. Şâfiî’nin öğrencileri tarafından onun mezhebine dair yazılan ilk kitaptır. İmam Şâfiî’nin kitaplarında mevcut çok sayıdaki fıkhî meseleyle ilgili görüşleri kısaltılarak derlenmiştir. Müzenî’den nakledildiğine göre eserin telifi yirmi yıl sürmüş, bu müddet içerisinde üç (veya sekiz) defa yazılıp değişiklikler yapılmıştır.

Mâverdî (450)

Basra


Siyaset ve ahlak nazariyeleriyle tanınan Şâfiî fakihi. (Mâu’l-Verd babasının mesleği.)


el-Hâvi’l-Kebîr

el-İknâ

Eserde alışılmış açıklamacı şerh tekniğinin aksine konular yeni meselelere dair hükümlerle zenginleştirilmiştir. Farklı görüşlerin gerekçeli olarak izah edilip tartışılması kitaba bir ilm-i hilâf eseri özelliği kazandırmıştır 

Ansiklopedik bir eserdir.

Ebu İshak Şirâzî (476)


el-Mühezzeb fi fıkhi’l-İmâm eş-Şafiî

Şâfiî fıkhının ana kaynaklarından biri olan eserde mezhepteki temel hükümler ve mezhep içi ihtilâflar delilleriyle ele alınmaktadır 

Şerhi: Nevevî, el-Mecmu’

İmâmu’l-Harameyn Cüveynî (478)

Nişabur


Eş’arî kelamcısı ve Şâfiî fakihi.


Nihâyetu’l-Matlab fî Dirâyeti’l-Mezheb

Kendisine kadarki mezhep birikimini derlediği eseri. 

(Mezhep kaynakları içinde önemli)

Gazâlî (505)

Tûs (Meşhed) / Horasan


Eş‘arî kelâmcısı, Şâfiî fakihi, mutasavvıf, filozoflara yönelttiği eleştirilerle tanınan İslâm düşünürü.

Gazâle köyüne nisbetle Gazâlî

Babasının mesleğine nisbetle (yün eğiriciliği) Gazzâlî.

el-Basît

el-Vasît

el-Vecîz

el-Hulâsâ

el-Basît: Cüveynî’nin Nihâyetü’l-maṭlab’ının özetidir.

el-Vasît: Basît çok uzun olduğu için yazılmıştır.

el-Vecîz: Kısa ve özlü ifadeleriyle daha sonraki âlimler arasında çok ilgi görmüş, şerh, hâşiye ve telhisleri yazılmıştır.

el-Hülâsâ: Müzenî tarafından kaleme alınan ve İmam Şâfiî’nin el-Üm adlı eserinin hulâsası olan Muḫtaṣar min ʿilmi’l-imâmi’n-nefîs Muḥammed b. İdrîs’in özetidir. 

el-Vecîz’in İhtisârı: Kazvînî, el-Hâvi’s-Sağîr

Begavî el-Ferrâ (516)

Bâğ (Horasan yakınları) / Maveraünnehir


Muhaddis, müfessir ve Şâfiî fakihi. 


et-Tehzîb

Şâfiî fıkhının önemli bir kaynağıdır. Hocası Kadı Hüseyin el-Merverrûzî’nin et-Taʿlîḳa adlı meşhur kitabını esas almıştır. Eserin her babı ilgili âyet ve hadislerle başlamakta, hem kendisinin hem de diğer âlimlerin görüşlerini zikredilmektedir.

(Ebû Zekeriyya) en-Nevevî (676)

Nevâ / Dımaşk / Suriye


Hadis alimi ve fakih. 


Minhâcu’t-Tâlibîn

Râfiî’nin el-Muḥarrer adlı kitabını tashih ederek kaleme almış ve kolayca ezberlenebilmesi için özetlemiştir.

Şerhi: Şirbinî, Muğni’l-Muhtâc

Ferrâ el-Begavî’nin Fetâvâ adlı eserinden bir sayfa (Süleymaniye Ktp., Süleymaniye, nr. 675/3, vr. 225a)

MÂLİKÎ MEZHEBİ

İbn Rüşd’ün Santa Maria Novella Kilisesi’ndeki temsilî resmi – Floransa / İtalya

Mâlik b. Enes (179)

Yemen / Medine


Mâlikî mezhebinin imamı, büyük müctehid ve muhaddis.


Muvattâ

Esed b. Furât (213)

Harran / Kayrevan (Kuzey Afrika)


Mâlikî fakihi ve Kayrevan kadısı.


Esediyye

Hanefiliğe meylettikten sonra, İmam Malik’in vefatından etkilenerek talebelerinden istifade için gittiği Mısır’da Ebu Hanife’nin bazı görüşlerini İbnu’l-Kâsım’a arz etmiş, aldığı cevapları ve İbnu’l-Kâsım’ın mezhep çerçevesindeki görüşlerini kaydederek bunalrı 60 kitap halinde yazmıştır. İbnu’l-Kâsım, Sahnûn’un yaptığı tashih çalışması ile karşılaştırarak Esediyye’yi yeniden düzenlemesini istemiştir ancak Esed b. Furât bunu önce kabul edip sonra reddetmiştir.

İbn Habîb Sülemî (238)

Kurtuba


Mâlikî fakihi ve çok yönlü âlim.


el-Vâzıha fi’s-Sünen ve’l-Fıkh

Mâlikî mezhebinin ilk ana kaynağıdır.

Sahnûn (240)

Kayrevan / Kuzey Afrika


Mâlikî mezhebinin oluşumunda ve Kuzey Afrika’ya yayılmasında önemli katkıları olan fakih.


el-Müdevvenetu’l-Kübrâ

el-Esediyye ile ilgili olarak Mısır’da yaptığı tashih çalışması sonucunda ortaya çıkan notları Kayrevan’a döndükten sonra bir yandan öğrencilerine okuturken aynı zamanda üzerinde uzun süren bir çalışma yapmış ve bu eserini meydana getirmiştir.

Utbî (255)

Kurtuba 


el-Utbiyye

el-ʿUtbiyye, el-Mesâʾilü’l-müstaḫrece mine’l-esmiʿa / mine’s-semâʿât mimmâ leyse fi’l-Müdevvene ve kısaca el-Müstaḫrece diye de anılır. Mâlik b. Enes, öğrencileri ve bir sonraki kuşak Mâlikî fakihlerinin görüşlerini derlemek amacıyla yazılan ve mezhep içi fıkhî faaliyetlerin temel kaynağı kabul edilen eserler (ümmehât/devâvîn) arasında Endülüs Mâlikîleri’nin el-Müdevvenetü’l-kübrâ’dan sonra en çok itibar ettikleri kaynaktır.

İbn Abdûs Kayrevânî (260)

Kayrevan / Kuzey Afrika


İbn Sahnûn, Ebû Abdullah İbn Abdülhakem ve İbnü’l-Mevvâz ile birlikte aynı dönemde yaşayan Muhammed adlı meşhur dört Mâlikî âliminden biridir.


el-Mecmû’a

el-Mecmûʿa: Mâlikî fıkhına dair muteber bir eser olup tamamlanmamıştır

Şerḥu’l-Müdevvene

el-Müdevvenetü’l-kübrâ’nın belli bölümlerinin şerhedildiği dört cüzlük bir eser.

Kitâbü’t-Tefâsîr

Çeşitli fıkıh konularının ilmî temellerinin açıklandığı bir eser

Mecâlisü Mâlik 

(son üç eserin el-Mecmûʿa’nın birer bölümü olduğu da söylenmektedir)

Kitâbü’l-Veraʿ ve Feżâʾilü aṣḥâbi Mâlik adlı eserler nisbet edilmektedir.

İbn Rüşd el-Cedd (520)

Kurtuba / Endülüs


Mâlikî fakihi ve kadısı.


el-Beyân ve’t-Tahsîl

Muhammed b. Ahmed el-Utbî’nin (ö. 255/869), İmam Mâlik ile öğrencilerinden aktarılan ve el-Müdevvenetü’l-kübrâ’da yer almayan görüşleri derlediği el-Müstaḫrece mine’l-esmiʿa (el-ʿUtbiyye) adlı eserinin hacimli bir şerhi niteliğindedir. Eser döneminden itibaren Mâlikî fıkhının temel kaynaklarından biri sayılmış, şöhreti zaman içinde asıl metni gölgede bırakmıştır.

İbn Rüşd el-Hafîd (595)

Kurtuba / Endülüs


Meşşâî okulunun son temsilcisi, filozof, fakih ve hekim.


Bidâyetü’l-Müçtehid

İbn Rüşd’ün Mâlikî fıkhına dair günümüze ulaşan tek eseridir. Mezhepler arası karşılaştırmalı bir fıkıh kitabıdır. Fıkıh usulüne dair birkaç sayfalık mukaddimeden sonra “Kitâbü’t-Tahâre” ile başlayıp “Kitâbü’l-Akdiye” ile son bulan yetmiş bölümden oluşmaktadır. Eserde Endülüs’te hâkim olan Mâlikî mezhebi yanında Şâfiî ve Hanefî mezhepleri de esas alınmakla birlikte, incelenen her mesele üzerinde sahâbe ve tâbiînden itibaren müellifin asrına kadar gelmiş geçmiş müctehidlerin görüşleri ve bunların dayandığı deliller kaydedilmekte, zaman zaman müellif tarafından müstakil ictihad ve tercihler de yapılmaktadır.

İbn Şâs (616)

Kahire


Mâlikî fakihi, muhaddis.


İkdu’l-Cevâhiri’s-Semîne fi Mezheb-i Âlimi’l-Medîne

Mezhebin muteber ve meşhur kaynakları arasındadır. Eserde görüşlerin küllî kaide, hikmet-i teşrî‘ ve makāsıdla olan ilişkilerine de temas edilmiştir. Tertip bakımından İmam Gazzâlî’nin el-Vecîz’inin örnek alındığı eserde lafız veya mâna yönüyle birçok küllî kaideye yer verilmiş ve bunlar bir sonraki dönemde daha gelişecek olan kavâid literatürüne kaynaklık etmiştir. ʿİḳdü’l-cevâhir’in kısmen yeni bir tertiple hazırlanmış olması, Mâlikî mezhebi tarihinde esere karşı gösterilen ilginin gerçek âmili olmuştur.

Şehabettin Karâfî (684)

Kahire


Mâlikî fakihi ve usul alimi.


ez-Zâhire

Karâfî”nin fıkıh alanında yazdığı en kapsamlı eser olup Maliki mezhebinin en önemli kitapları arasında zikredilir. Bu eser için Karâfî iki mukaddime yazmış. birincisinde ilmin fazileti ve adabından bahsetmiştir. İkinci mukaddime usulî konulara ayrılmış olup sonraları et-Tenkîh diye adlandırılmıştır. Karâfî bu eserde, Malikiler’in en fazla rağbet gösterdiği eserlerden el-Müdevvenetü’l-kübra (Sanûn, el-Cevahir (İbn Şâs), et-Telkîn (Kadi Ab- dülvehhab), et-Tefri’ (ibnü’l-Cellab) ve er- Risale’yi (ibn Ebi Zeyd) bir araya toplamayı amaçlamıştır. Böylece Doğulu Malikîler ile Batılı Maliklîer arasında bir kaynaşma halkası oluşturmuştur.

Sîdî Halil (Halil b. İshak) / Cündî (776)

Mısır


Ömrünün sonuna kadar bir dönem yaptığı askerlik üniformasını çıkarmadığı için Cündî olarak anılmıştır.


el-Muhtasar

En meşhur eseri olup Mâlikî fıkhına dairdir. Cezayir, Fas, Tunus gibi Kuzey Afrika ülkelerinde “el-Kitâb” diye tanınan eser, bu bölge müslümanları arasında Mâlikî mezhebinin temel kitaplarından olan el-Muvaṭṭaʾ ve el-Müdevvenetü’l-kübrâ’ya tercih edilegelmiştir.

Şerhi: Haraşî eş-Şerhu’s-Sağîr / Kebîr alâ Muhtasar-ı Halîl

İbn Abdi’l-Berr en-Nemerî (777)

Kurtuba


Endülüslü muhaddis, münekkit, edip, tarihçi ve Mâlikî fakihi.


el-Kâfî fî furu’i’l-Mâlikiyye

Talebelerinin isteği üzerine yazdığı bu muhtasar fıkıh kitabı fetva verirken dikkat edilmesi gereken hususları da ihtiva etmektedir.

HANBELÎ MEZHEBİ

Ahmed b. Hanbel’in türbesinin minyatürü (Matrakçı Nasuh, Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irâkeyn, İÜ Ktp., TY, nr. 5964, vr. 53b)

Ahmed b. Hanbel (241)

Bağdat


Hanbelî mezhebinin imamı, muhaddis, fakih.


el-Mesâil

el-Müsned

el-Mesâil: Sorulara verdiği cevapları öğrencileri (Davûd es-Sicistânî-Abdullah b. Ahmed) tarafından derlenmiştir. Kendisi ise bu kitabı reddetmiştir.

el-Müsned: Ahmed b. Hanbel’in 700 bin hadis arasından seçerek tertip ettiği otuz bin kadar hadise oğlu Abdullah ile talebesi Ebû Bekir el-Katîî’nin birçok (bazı kaynaklara göre on bin) hadis ilâve etmesiyle meydana gelen bu eser, en hacimli iki hadis külliyatından biridir (diğeri Bâkī b. Mahled’in el-Müsned’idir).

Ebû Bekir Hallâl (331)

Bağdat


Ahmed b. Hanbel’in görüşlerini derleyen Hanbelî fakihi.


el-Câmî li Ulûmi Ahmed b. Hanbel

Hanbelî mezhebinin ilk temel fıkıh kitabıdır. Büyük ölçüde Ahmed b. Hanbel’in sorulara verdiği cevaplardan oluşur.

Hırakî (334)

Bağdat


el-Muhtasâr

Müellifin özel bir isim vermediği bu eser, mezhebin görüşlerini özlü biçimde ihtiva etmesi sebebiyle el-Muḫtaṣar diye meşhur olmuştur. Hanbelî mezhebine dair ilk klasik fıkıh metnini teşkil eden kitabın bölümlerinin tertibinde Şâfiî mezhebiyle ilgili eserler esas alınmış ve bu tertip daha sonraki pek çok Hanbelî müellifi tarafından da benimsenmiştir.

Şerhi: İbn Kudâme, el-Muknî

Muvaffakuddin İbn Kudâme (620)

Nablus / Dımaşk


Hanbelî fakihi ve usulcüsü.


el-Muknî 

el-Umde fi’l-Fıkhi’l-Hanbelî

Hirakî’nin Hanbelî mezhebine dair yazdığı ilk el kitabı sayılan el-Mutasar üzerine yapılan şerhlerin en meşhurudur. İbn Kudâme bu şerhte, Hanbelî mezhebindeki farklı görüşler yanında diğer mezhep imam ve müctehidlerinin de ictihadlarına geniş şekilde yer vermiş ve aralarında tercihlerde bulunmuştur. Bir fıkıh ansiklopedisi niteliğindeki eser İslâm hukukçuları tarafından önemli bir kaynak olarak kabul edilmiştir. 

Şerh:

 Ebu’l-Ferec İbn Kudâme (682) eş-Şerḥu’l-kebîr. eş-Şâfî adıyla da anılan eser, amcası Muvaffakuddin İbn Kudâme’nin Hanbelî fıkhına dair el-Muḳniʿ adlı kitabının şerhidir.

Takiyyuddin İbn Teymiyye (728)

Harran / Suriye / Mısır


Görüş ve eleştirileriyle İslâm düşüncesinin gelişmesine tesir eden Selefî âlimi, müctehid.


Mecmûu Fetâvâ

Eserlerinin toplantığı mecmua.

Haccâvî (968)

Hacce (Nablus) / Filistin / Şam


el-İknâ li Tâlibi’l-İntifâ

Hanbelî mezhebinde “tercih ehli” olan âlimlerin tercih ettikleri sahih görüşlerden derlenen eser mezhebin temel kaynaklarından biridir.

Şemseddin İbn Müflih (763)

Kudüs


Hanbelî fıkhının gelişmesinde önemli katkıları olan, birçok âlim ve kadı yetiştiren İbn Müflih ailesinin bilinen ilk simasıdır.

Kitâbu’l-Furu’

Hanbelî mezhebinin orta hacimdeki temel fürû metinlerinden biridir. Kolay okunup ezberlenebilmesi için çok defa görüşler belirtilmekle yetinilmiş, delillere yer verilmemiştir. Müellif konuları genellikle mezhepte tercih edilen görüşe öncelik vererek ele almış, bu arada diğer üç fıkıh mezhebinin görüşlerine de yer vermiştir.

Mer’î b. Yûsuf el-Kermî (1033)

Tulkerm / Filistin


Delîlu’t-Tâlib li Neyli’l-Metâlib

İbnü’n-Neccâr el-Fütûhî’nin Müntehe’l-irâdât’ının muhtasarı mahiyetinde olup Suudi Arabistan’da yüksek öğretimde ders kitabı olarak okutulmaktadır.

Buhûtî (1051)

Behût (Kuzey Afrika)


Keşşâfu’l-Kınâ

Haccâvî’nin (ö. 968/1560) el-İknâʿ adlı eserinin şerhidir.

DİĞER MEZHEPLER

ZAHİRİYYE

Dâvûd ez-Zahirî (270)

İsfahan / İran


Zahiri mezhebinin kurucusu


Eserlerinin toplamının 18.000 varak olduğu söylense de (İbn Hazm) günümüze ulaşmamışlardır.

İbn Dâvûd ez-Zahirî (297)

Bağdat


Zahiri mezhebinin ikinci imamı.


Eserleri günümüze ulaşmamış.

(Kitabu’z-Zehre dışında. Kitabu’z-Zehre bir aşk nedeniyle kaleme aldığı şiir antolojisi niteliğindeki kitabıdır.)

İbn Hazm (456)

Kurtuba


Zâhirî mezhebinin en büyük temsilcisi, usulcü, fakih, muhaddis, tarihçi, edip ve şair.


1. Muhallâ bi’l-Âsâr

2. el-İhkâm fî Usûlu’l-Ahkâm

Muhallâ bi’l-Âsâr: Zâhirî fıkhına dair en önemli eser olup müellifin el-Mücellâ adlı kitabının şerhidir. İbn Hazm bu eseri tamamlamadan vefat ettiği için kalan kısmı (X, 401’den XI. cildin sonuna kadar) oğlu Ebû Râfi‘ tarafından babasının el-Îṣâl adlı kitabından özetlenerek tamamlanmıştır. el-Ḫiṣâl ve bunun şerhi olan el-Îṣâl’in günümüze ulaşıp ulaşmadığı bilinmemektedir.

el-İhkâm: Zâhirî düşüncesi ve fıkıh usulüne dairdir.

İbn Hazm’ın el-Uṣûl ve’l-fürûʿ adlı eserinden iki sayfa (Süleymaniye Ktp., Şehid Ali Paşa, nr. 2704, vr. 1a, 2a)

ŞİA

Kâdı Nu’mân (363)

Kayrevan / Mısır


İsmâilî doktrininin kurucularından, Fâtımî başkadısı ve başdâîsi.


Deâimu’l-İslâm

Daha baştan itibaren İsmâilî fıkhının en önemli kaynağı haline gelmiş, Fâtımî Devleti’nde resmî kanunnâme vazifesi görmüştür. Halen zâhiri ve bâtını eşit derecede benimseyen Tayyibî İsmâilîler tarafından fıkhî meselelerde en güvenilir kaynak olarak kabul edilmektedir.

Şeyh Sadûk İbn Bâbeveyh (381)

Kûm / Horasan


İmâmiyye Şîası’nca benimsenen dört hadis kitabından ikincisinin yazarı, hadis ve fıkıh âlimi.


Men la yahduruhu’l-fakih

Fıkıh bablarına göre düzenlenen sünen tarzında bir eser olup İmâmiyye Şîası’nca “el-kütübü’l-erbaa” (el-usûlü’l-erbaa) adı verilen muteber hadis kitaplarının ikincisidir.

İbnu’l-Cüneyd el-İskâfî (381)

İskâf (Bağdat ve Vâsıt arasında)


Şiî Usûliyyûn ekolünün öncülerinden, fıkıh ve kelâm âlimi.

Tehzîbu’ş-Şia li Ahkâmi’ş-Şerîa

Şia kaynaklarında övülen bir eser. Fukaha metoduna göre yazılmıştır. Çeşitli rivayetlerden bu eserin fürû-i fıkhın bütün konularını kapsayan, ayrıca usul ve hilâfiyâta yer veren hacimli bir kitap olduğu anlaşılmaktadır.


Ebû Câfer Tûsî (460)

Tûs / Horasan


İmâmiyye Şîası’na mensup çok yönlü âlim.


1. el-Udde fi usûli’l-fıkh

2. el-Mebsûd

3. en-Nihâye

4. el-Îcâz fi’l- ferâiz ve’l-mevâris

1. el-Udde fi usûli’l-fıkh: Kitapta yazıldığı döneme kadar tartışılan hemen bütün usul meseleleri ele alınmış ve farklı mezhep görüşlerine yer verilmiştir

2. el-Mebsûd: İmâmiyye fıkhının fer‘î hükümleriyle ilgilidir.

3. en-Nihâye: Müellifin İmâmiyye fıkhına dair diğer önemli bir eseri olup Şiî medreselerinde ders kitabı olarak okutulmuştur.

4. el-Îcâz fi’l- ferâiz ve’l-mevâris: en-Nihâye’nin ilgili kısımlarının özetidir.

İbnu’l-Mutahhâr Hillî (726)

Hille / Sultaniye (Kazvin ve Tebriz Arasında)


Kavâidu’l-Ahkâm fi Ma’rifet-i Helâl ve Harâm

Pek çok şerhi bulunan klasik bir fıkıh kitabıdır.

Muhakkık-ı Sânî Kerekî (940)

Kerekinûh / Lübnan


İmâmiyye mezhebinin müceddidlerinden sayılan Şiî âlimi.


Câmiu’l-Mekâsıd

İbnü’l-Mutahhar el-Hillî’nin Ḳavâʿidü’l-aḥkâm’ının şerhi olup nikâh bölümüne kadar gelmiş, eksik kalan kısım ise Fâzıl el-Hindî tarafından tamamlanmıştır.

Mevla-i Müverric (Caferi mezhebinin bayraktarı) Muhakkık Hıllî’den ayrılması için Muhakkık-ı Sânî denmiştir. Caferî fıkhının delillendirilip temellendirilmesinde büyük başarı sağlamıştır.

ZEYDİYYE

Zeyd b. Ali (122)

Medine

Hz. Hüseyin’in torunu, Zeydiyye mezhebinin imamı.


el-Mecmu’

Fıkıh alanında tedvin edilen ilk çalışma ve mezhebin en muteber kaynağıdır. Zeyd b. Ali’den gelen rivayetleri ihtiva ettiğinden el-Müsned diye de anılır.

Müeyyed-Billah Yahyâ b. Hamza (749)

San’a / Yemen


Zeydî düşünce sisteminin zirvesi.


el-İntisâr

Zeydî fıkhı konusunda yazılmış hacimli bir kitaptır.

(Ahmed b. Yahya) İbnu’l-Murteza (840)

Zemâr (San’a) / Yemen


1. el-Ezhâr

2. Bahru’z-Zehhâr

el-Ezhâr: Zeydiyye’nin en güvenilir fıkıh metinlerinden biri olarak kabul edilen eser İmam Yahyâ b. Hamza’ya ait el-İntiṣâr’dan faydalanılarak hazırlanmıştır. 

Bahru’z-Zehhâr: İbnü’l-Murtazâ’nın Yemen âlimleri arasında meşhur olan fıkıh metni olup el-Ezhâr’ın genişletilmiş şeklidir.

Şevkânî (1250)

San’a / Yemen


Çok yönlü İslâm âlimi, müctehid.


Seylu’l-Cerrâr

Şevkânî’nin en önemli furu’ fıkıh çalışmasıdır. İmam İbnü’l-Murtazâ’nın Kitâbü’l-Ezhâr’ı üzerine yazılmış bir şerh olmakla birlikte yer yer ağır ifadelerle metinde benimsenen görüşlerin eleştirisi yapılmıştır.

HARİCİYYE / İBÂZİYYE

Âmir b. Ali eş-Şemmâhî (792)

Cebel-i Nufûse (Libya)


Kitâbu’l-İzâh

İbadet, ahlak ve muamelat fıkhını içerir.

Abdulaziz es-Semînî (1223)

Vargla (Cezayir’in doğusu)


Kitabu’n-Nîl

Eser, Mâlikî âlimlerinden Halîl’in el-Muhtasar’ındaki metodu takip etmekle beraber ondan daha açık ve anlaşılır bir üslûpla kaleme alınmıştır. Eser bugün özellikle Güney Cezayir İbâzîleri’nin kendisiyle amel ettikleri ana kaynaktır; ayrıca E. Zeys’in İbâzî hukukuyla ilgili çalışmalarına da temel teşkil etmiştir.

Ettafeyyiş (1332)

Gerdâye (Cezayir’in güneyi)


XX. yüzyılda İbâzıyye mezhebini Cezayir’de canlandıran din âlimi.


Şerh-u Kitabi’n-Nîl ve Şifâi’l-Alîl

İbâzî fıkhının temel kaynaklarından biri olan Abdülazîz es-Semînî’ye ait Kitâbü’n-Nîl’e yapılan şerhtir.

MODERN DÖNEM

Yusuf el-Karadâvî

(Mustafa Muhammed) Zerkâ (1907/1994)

Halep


İslâm hukuku alanında yenilikçi fikir ve eserleriyle tanınan Suriyeli âlim.


Mevsuatu’l-Fıkhi’l-İslâmî

Temmuz 1951’de Paris’te Sorbonne Üniversitesi Hukuk Fakültesi tarafından düzenlenen İslâm Hukuk Haftası Kongresi’nde alınan tavsiye kararına bağlı olarak Muhammed Ma‘rûf ed-Devâlîbî, Mustafa es-Sibâî ve Muhammed Mübârek ile birlikte Zerkā ansiklopedinin hazırlanmasında öncülük edenler arasında yer almıştır. Ansiklopedi çalışmalarına kolaylık sağlaması amacıyla, mukayeseli fıkhın önemli kaynaklarından olan Zâhirî fukahasından İbn Hazm’ın el-Muḥallâ’sı esas alınarak hazırlanmıştır.

Abdulkerim Zeydân (1921/2014)

Bağdat


Iraklı fıkıh alimi ve Irak İhvân-ı Müslimîn Cemaati’nin genel başkanı.


el-Vecîz

Hukuk Fakültesi dördüncü sınıf öğrencileri için hazırlanan ders notlarının kitap halinde basımı olup Türkçe’ye de çevrilmiştir.

Abdurrezzak Senhûrî (1895 / 1971)

İskenderiye


XX. yüzyıl Arap-İslâm hukukçularının en önemli ismi.


Mesâdiru’l-Hak

Arap Birliği’ne bağlı Arap Araştırmaları Enstitüsü’nde karşılaştırmalı hukuka dair verdiği derslerden çıkan bu eser modern müslüman hukukçuları çokça meşgul eden bir problemi ele almaktadır: Klasik fıkıh kitaplarında dağınık biçimde yer alan unsurlardan genel bir hukukî fiil teorisi çıkarılabilir mi?

Muhammed Ebû Zehre (1898/1974)

Mısır


1. Usûlu’l-Fıkh

2. Muhâderât fi Akdi’z-Zevâc

Usûlu’l-Fıkh: Bu alanda yazılan ilk modern eserlerden olup önsözünden, daha çok Mısır’daki hukuk fakülteleri öğrencilerine yardımcı kitap şeklinde hazırlandığı anlaşılmaktadır. Eseri Abdülkadir Şener çeşitli notlarla birlikte İslâm Hukuku Metodolojisi: Fıkıh Usûlü adıyla tercüme etmiştir

Muhâderât fi Akdi’z-Zevâc: Mezhepeler arası ve Arap hukuku mukayesesi ile.

Yusuf el-Karadâvî (1926/)

Mısır


Dünya Müslüman Alimler Birliği Başkanı


1. el-Helâl ve’l-Harâm fi’l-İslâm

2. Fetâvâ’l-Muâsara vd.

YORUMLAR

  1. Allah razı olsun çok güzel bir calisma olmus. Bunu telefon programı haline getirebilir misiniz?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir